اجزاء تشکیل دهندۀ هر تابلو:   1. تجهیزات الکتریکی : لوازم الکتریکی که در تابلو استفاده می شود . عبارتست از کلیه عناصری که در مدار الکتریکی قرار می گیرند . ( به غیر از قسمت ارتباطات ) مانند کنتاکتور بی متال  انواع رله ها ( از قبیل رلۀ کنترل فاز ، رلۀ کنترل بار ، رلۀ زمانی یا تایمر و غیره ... ) انواع کلیدها ( از قبیل کلیدهای سلکتوری ، غلتکی ، بوش باتون ، میکروسوئیچ ، فلوتر سوئیچ و غیره ... ) تجهیزات اندازه گیری ( نظیر آمپرمتر ، ولتمتر ، واتمتر ، فرکانس متر ، کسینوس فی مترو... ) ترانس جریان یا سی تی و ولتاژ یا پی تی چراغ سيكنال كه در ادامه به تفصيل به شرح هر يك مي پردازيم.   2. بدنه : قسمت فلزی که تجهیزات را محصور می کند .   3. ارتباطات : ارتباط تجهیزات توسط هادی ها برقرار می شود . ( مثل سیم ، شینه ، کابلشو و غیره ... ) کلیۀ فعالیت قسمت های وایرینگ و شینه کشی جزء این دسته محسوب می شوند که به دو گروه ارتباطات انعطاف ناپذیر ( شینه ها ) و ارتباطات انعطاف پذیر ( سیم و کابل ) تقسیم می شوند .                                           تجهیزات الکتریکی   شاسي استاپ استارت :   شاسي ها از جمله وسايل فرمان هستنند که تحريک آنها به وسيله دست انجام مي گيرد و در انواع مختلف و براي کاربردهاي متفاوت طراحي مي شوند. شاسي که پس از تحريک ، دو کنتاکت وصل را قطع مي کنند استاپ(قطع) و شاسي هايي که پس از تحريک دو کنتاکت ، قطع را وصل مي کنند شاسي استارت (وصل) ناميده مي شوند. شاسي هاي که هر دو عمل را در يک زمان انجام مي دهند ، به شاسي استارت استاپ يا دوبل معروف هستنند يعني با فشار کليد دو کنتاکت باز بسته و دو کنتاکت بسته باز مي شود.                   چراغ سیگنال :   لامپ های علامت دهنده یا لامپ های سیگنال در کلیه دستگاه های صنعتی و تابلو های توزیع و تابلو فرمان به کار میروند. نوع استفاده از این لامپ متفاوت است .این لامپ به عنوان لامپ خبر استفاده می شود و میتوان روشن بودن ، خاموش بودن و یا عیب دستگاه و...را نشان دهد. چراغ های مورد استفاده در مدار فرمان ،یک چراغ کم قدرت (2/1تا5وات)است که با ولتاژهای مختلف از 24تا 220ولت کار میکند.این چراغ ها معمولا در سه رنگ استاندارد قرمز،سبزو نارنجی ساخته می شوند.               فيوز:   فيوز وسيله اي براي محافظت از مدار در برابر اضافه جريان است.اين وسيله داراي يك رشته فلزي است كه درصورت عبور جريان معين از آن گرم شده وقطع مي شود. فیوزها ، در کلیه تاسیسات الکتریکی برای جلوگیری از صدمه دیدن و معیوب شدن وسایل و نیز برای قطع کردن دستگاههای معیوب از شبکه که بر اثر عوامل مختلف از قبیل نقصان عایق بندی ، ضعف استقامت الکتریکی یا مکانیکی و ازدیاد بیش از حد جریان مجاز وسایل حفاظتی ، بکار می رود . انتخاب فيوز مناسب يكي از مهمترين قسمتها در طراحي سيستم توزيع برق مي باشد. كه اين انتخاب بايد با توجه به سيم كشي و دستگاههاي موجود در سيستم باشد.           مشخصات فيوز:    هر نوع فيوز داراي مشخصات جريان - زمان است كه مدت زمان لازم براي قطع فيوز را تعيين مي كند و معمولاً فيوزها از نظر سرعت عملکرد به دو دسته تندكار(B) و كندكار (C) تقسيم مي شوند.   1-    فیوزهای کند کار: این نوع فیوزها در برابر عبور جریان بیش از حد واکنش ملایم تری از خود نشان می‌دهند و برق را دیرتر قطع می‌کنند. با این‌همه واکنش این فیوزها در برابر جریان اتصال کوتاه تقریباً لحظه‌ای است. این فیوزها با زمان قطع بیشتر برای راه اندازی موتورهای الکتریکی استفاده می شوند .   2-    فیوزهای تندکار: این فیوزها زمان قطع کمتری نسبت به فیوزهای کندکار داشته و به همین دلیل در مصارف روشنایی استفاده می شوند .   انواع فيوزها از نظر ساختار:   1- فیوزهای فشنگی 2- اتوماتیک(آلفا) 3- مینیاتوری 4-  بکس 5- کاردی ( تیغه ای) 6- شیشه ای یاکارتریج 7- فیوزهای فشار فیوز مینیاتوری :   این فیوز پرکاربردترین نوع فیوزها بوده و از سه قسمت رله مغناطیسی ( رله جریان زیاد زمان سریع ) ، رله حرارتی یا بی متال ( رله جریان زیاد تاخیری ) و کلید تشکیل شده است .این مجموعه را کلید موتور نیز می نامند .این کلیدها در دو نوع LوG ساخته می شوند .نوع L در مصارف روشنایی بکار می رود و تند کار است و نوع G در راه اندازی وسایل موتوری مورد استفاده قرار می گیرد و کند کار است .   ساختار:   1. پوسته : که کلیه قسمتهای دیگر درون آن قرار می گیرد و باید از مواد عایق و غیر قابل شعله ور شدن باشد که بطور معمول از با کالیت یا پلی آمید می باشد. در نوع غیر استاندارد آن از مواد ترموپلاست تهیه می شود که مقاومت مناسب در مقابل حرارت ناشی از جرقه را ندارد که دارای بوی خاصی است که میتوان آن را از نوع دیگر مقایسه نمود.   2.مگنت: مگنت از سیم پیچ و تیغه پهن متصل به انتهای سیم پیچ مگنت و شیار های اتصال لولا یی و هسته مرکزی تشکیل شده است و در برابر اتصال کوتاه واکنش نشان می دهد و باعث قطع کلید میشود.در کلید فیوز های استاندارد هر جریان نامی مگنت خاص خود را دارد در حالی که در انواع غیر استاندارد برای آمپراژ های مختلف از یک نوع مگنت استفاده می شود.   3.شاسی کلید: وسیله ای برای قرار دادن کلید فیوز های مینیاتوری در حالت قطع و وصل می باشد .   4.بی متال: رله اضافه بار به کار رفته در کلید فیوزهای مینیاتوری یک بی متال است که در زمان تولید بوسیله یک پیچ آمپر دقیق آن تن ظیم و توسط کارخانه لاک می شود.این رله کار قطع مدار را در برابر اضافه بار بر عهده داردکه در نوع غیر استاندارد این قطعه اصلا وجود ندارد.   5. جرقه گیر: که از صفحات فلزی موازی هم تشکیل شده است که توسط لایه های عایق از هم جدا شده اند و در زمان قطع با تقسیم جرقه به جرقه های کو چک از جرقه های خطرناک و ایجاد صدای زیاد جلوگیری می کند.   6. فنرها و اتصالات: این اجزا باید از توان مکانیکی و ساختار ویژهای بر خور دار باشند و در برابر زنگ زدگی مقاوم باشد.   7. ترمینال ها :که باید ضد زنگ و باید طوری طراحی شود که هادیها براحتی در آن قرار گیرند.         فیوز بوکس :   فیوز بوکس يك وسيلة حفاظتي است كه بويسيلة ذوب شدن المنت حرارتي داخل آن بر اثر اضافه شدن جريان .در يك زمان مشخص مدار را قطع نموده و موجب جلوگيري از عبور جريان از مدار مي گردد از فيوزها براي حفاظت سيم ، كابل ، دستگاههاي اندازه گيري ، ترانسفورماتورها ، ماشين هاي الكتريكي و .ديگر مصرف كننده ها در مقابل جريان هاي اضافي و اتصال كوتاه استفاده مي شود .براي حفاظت مدار از جريان هاي كم تا جريان نامي اتصال كوتاه استفاده مي شود.                                   فیوزهای فشنگی   فیوزهای فشنگی از سه بخش پایه فیوز ، بدنه استوانه ای یا فشنگ و کلاهک شیشه دار تشکیل شده اند.در داخل بدنه استوانه ای یا همان فشنگ نوار فلزی ذوب شونده که از جنس آلیاژ مخصوص و گاهی از جنس نقره است قرار می گیرد.اطراف این نوار را از کوارتز فشرده  پر می کنند.و این نوار به دو سر فلزی که در دو انتهای فشنگ قرار گرفته اند وصل می شود.در انتهای فشنگ فیوز پولکی رنگی قرار دارد که بسته به جریان نامی فیوز رنگ های مختلفی می تواند داشته باشد و در واقع رنگ  این پولک معرف جریان نامی فیوز فشنگی می باشد.این پولک رنگی وظیفه دیگری نیز دارد و آن این که در صورت عمل کردن فیوز و ذوب شدن نوار فلزی این پولک رنگی می افتد و می توان فهمید که فیوز عمل کرده است.این خاصیت در تابلوها که چندین فیوز کنار یکدیگر قرار دارند بسیار حیاتی می باشد.در جدول زیر رنگ پولک فیوز و جریان نامی مربوط به هر رنگ آورده می شود.         عکسی از یک فیوز کاردی (تیغه ای)       انواع کلیدها:   کلید های دستی کلیدهای خودکار کلید محافظ موتور کلید مغناطیسی یا کنتاکتور   کلید دستی:   کلیدهای دستی خود به چند نوع تقسیم بندی میشوند : کلیدهای تیغه ای (چاقویی) ، کلید گردان، کلید فیوز   کلید تیغه ای یا کلید چاقویی:   با تمام مزایایی که کلید خودکار نسبت به کلید تیغه ایی دارد ، این کلیدها نیز به علت سادگی و ارزانی بخصوص همراه با فیوز مورد استعمال زیادی دارد. کلیدهای تیغه ایی در تاسیسات روباز برای جریانهای از ١٠٠ تا ٤٠٠٠ آمپر و تا 1Kv بکار برده می شود و دارای این مزیت است که اولا قطع کنتاکت های کلید حتی از فاصله نسبتًا زیاد نیز به آسانی آشکار می شود درضمن رساندن برق از یک شین به شین دیگر را میسر و ممکن میسازد. این کلیدها بخصوص برای برق رسانی به موتورهای تکفاز و وسایل برقی جریان دایم نیز بسیار مناسب است ولی در موتورهای سه فاز بهتر است از کلید تیغه ایی استفاده نشود زیرا موتور در اثر سوختن یکی از فیوزها و دو فازه شدن ممکن است بسوزد .   کلید تیغه ای مخصوص جریان دایم علاوه بر تیغه اصلی جریان رسان دارای یک تیغه اتصال لحظه ای نیز می باشد که عمل آن قطع و پریدن جرقه در موقع قطع کلید است .   کلیدهای تیغه ایی مخصوص جریان متناوب سه فاز و تکفاز فاقد چنین تیغه اضافی می باشند زیرا این کلیدها جریان متناوب را فقط در زمان عبور جریان از صفر قطع می کنند .   کلیدهای مدرن امروزی طوری ساخته می شوند که تیغه و کنتاکت در یک امتداد قرار گیرند و ایجاد یک “ خم “ در مسیر جریان نکنند زیرا خم ها در جریان اتصال کوتاه ایجاد نیروی دینامیکی بسیار شدیدی در کلید می کنند که اغلب باعث بازشدن بی موقع کلید می شود در ضمن بخاطر بهتر کنتاکت کردن و بهتر خنک کردن تیغه ها و بالابردن استقامت الکتریکی کلید ، تیغه متحرک از چند چاقوی موازی ساخته می شود .   نکته اول: کلیدهای تیغه ای قادر به قطع جریان اتصال کوتاه نیستند و اگر در موقع عبور جریان اتصال کوتاه ، تیغه ازکنتاکت جدا شود جرقه بین دو کنتاکت مدتی ادامه یافته و باعث سوختن کلید می شود .   نکته دوم: درموقع نصب کلید تیغه ایی باید دقت شود که همیشه جریان به کنتاکت ثابت وصل شود بطوریکه تیغه ها در موقع قطع کلید بدون ولتاژ باشند . از کلیدهای تیغه ایی می توان به عنوان کلید بار و یا کلید بدون بار در شبکه فشار ضعیف برق رسانی از یک تابلو به تابلوی دیگر استفاده کرد و در صورتی که کلید تیغه ایی فقط به عنوان کلید بدون بار استفاده شود فاقد محفظه جرقه گیر خواهد بود .    این کلیدها برای جریان نامی 12000 و جریان اتصال کوتاه 200KA  ساخته شده است.   نکته سوم:  از کلیدهای جریان (قطع و وصل) از راه دور،  این کلیدها از نوع جریان موتوری و یا کمپرس و فرمان از نزدیک (دستی اضطراری) ساخته شده است .   کلید گردان یا سلکتوری:   این کلید برای آمپرهای کم تا 100A ساخته می شود . یک کلید قابل قطع زیر بار است به همین جهت هر یک از کنتاکتهای جریان رسان مربوط به یک قطب در یک محفظه عایق مخصوص بخود ، بطور انفرادی نصب شده است بطوریکه هر محفظه جرقه گیر با کنتاکتهای خود یک عنصر مستقل (یک کنتاکتور)  را تشکیل می دهد و میتوان با نصب تعداد زیادی از این کنتاکت دهنده ها در مدارهای فرمان از آن به راحتی استفاده کرد .             کلید فیوز: بیشتر حوادث در شبکه فشار ضعیف که منجر به برق گرفتگی می شود مربوط به قوس الکتریکی است که در موقع تعویض فیوز(در آوردن فیوز زیر بار و یا جا انداختن آن در زیر جریان اتصال کوتاه ) بوجود می آید لذا برای جلوگیری از خطراتی که در موقع تعویض فیوزها در شبکه فشار ضعیف پیش می آید بهتر و مناسب تر است که بجای کلید و فیوز از کلید فیوز استفاده شود .   نکته اول:  در موقعی که جریان اتصال کوتاه شبکه یا مصرف کننده پشت فیوز خیلی زیاد باشد (تا 100KA) ، اجبارا باید بجای کلید و فیوز از کلید فیوز استفاده شود .   نکته دوم:  کلید فیوز نسبت به کلید خودکار ارزانتر و از نظر جاگیری و ابعاد کوچکتر است لذا مورد استفاده آن در تاسیسات برق فشار ضعیف و توزیع برق در کارخانجات ، روشنایی و پست های ترانسفورماتور و خطوط انتقال انرژی شعاعی و باز بسیار زیاد است                        کلید اتوماتیک و کلید غیر اتوماتیک :  ابتدا لازم است بدانیم کلیدهای اتوماتیک با کلیدهای غیر اتوماتیک چه فرقی دارند،کلیدهای اتوماتیک به کلیدهایی گفته میشود که دارای رله هستند و هر کدام برای کاربردهای مخصوصی مورد استفاده قرار میگیرد بطور مثال کلیدهای اتوماتیک هوایی دارای رله های بسیار هوشمندی هستند واین رله ها از نوع رله های الکترونیکی هستند،اما کلیدهای غیر اتوماتیک کلیدهایی هستند که صرفا"برای قطع و وصل مورد استفاده قرار میگیرد و فاقدرله میباشند بطور مثال کنتاکتور یک تجهیز غیر اتوماتیک است که برای قطع و وصل های گوناگون با کاربردهای مختلف یک مشخصه ای دارد مثلا"کنتاکتور AC3 برای بارهای القایی است. ·        بیشترین توسعه ای که روی کلیدهای فشار ضعیف انجام میدهند رویcurrent limiting  است که هر چه این خاصیت بیشتر شود کلید گرانتر میشود.این خاصیت مستقیما"به زمان قطع کلید بستگی دارد.  ·        معمولأ در کاتالوگ کليدهای فشار ضعيف دو مشخصه فنی به نامهای Icu و Ics مشخص شده اند که دانستن مفهوم آنها در انتخاب کليد مهم است. Icu : جريان اتصال کوتاهی که کليد تنها يکبار بدون انکه آسيبی ببيند قادر به قطع آن می باشد و برای دفعات بعدی نياز به تعمير و سرويس و يا تعويض دارد.  Ics:  جريان اتصال کوتاهی که کليد به دفعات قادر به قطع آن می باشد بدون اينکه آسيبی ببيند و يا نياز به تعمير و يا تعويض پيدا کند.  - کليدهای اتوماتيک کمپکت (Breaker  Molded Case Circuit ( MCCB : Iu جریان دایم ، نرم این کلیدها از160A تا 1600A است اما اين کليدها حداکثر تا 3200A ساخته می شوند. فريم اين کليدها با افزايش جريان نامی آنها بزرگ می شود. بطور مثال کليدهای کمپکت ساخت شرکتABB،تیپ Isomax ان از 125A تا 3200A ساخته میشود.   - کليدهاي هوايي : ( Breaker Air Circuit (ACB : اين کليدها از انواع ديگری از کليدهای اتوماتيک فشار ضعيف هستند که در آن آمپراژ بالا مورد استفاده قرارمی گيرند. حد بالای جريانی اين کليدها تا 6300A می باشد.Iu جریان دایم ، نرم این کلیدها از630A تا 16300A است مورد مصرف اين کليدها عمدتأ در ورودی تابلوها می باشد که هم جريان بالايي دارد و هم برقراری Selectivity کامل بين کليدهای ورودی و کليدهای خروجی که معمولأ از نوع کمپکت می باشند ضروری است. کليدهای هوايي دارای رله هايي  که در داخل خود کليد جاسازی شده اند(Built-in) می باشد. ويژگی اين رله ها خاصيت تاخيری يا Time Delay آنهاست که عنصر اصلی در تامين Selectivity از طريق صدور فرمان قطع با تاخير می باشند. (Selectivity همان پديده تقدم قطع در خروجيها نسبت به ورودی هاست. به اين معنی که اگر خطايي در يک فيدر خروجی رخ داد، ابتدا کليد خروجی قطع شود و تنها در صورت تداوم خطا روی مدار و عمل نکردن کليد خروجی، کليد ورودی با تاخير کل تابلو را بی برق می کند. اهميت اين موضوع در اين است که در صورت وقوع خطا در يکی از خروجيها کل تابلو بی برق نشود.) يادآوری : استفاده از کليدهای کمپکت در هر دو مدار خروجی و ورودی در تابلو حتی اگر کليد ورودی دو سايژ بالاتر از بالاترين سايز کليد در خروجيها انتخاب شود، تنها در محدوده کوچکی از جريان اتصال کوتاه، Selectivity را تامين می کند و به هر حال Selectivity کامل بدست نمی دهد. -  کليدهای مينياتوری((Miniature Circuit Breaker (MCB)  : از انواع کليدهای فشار ضعيف که معمولأ در جريانهای پايين و در تابلوهای روشنايي وتاابلوهای توزيع با توان کم و يا جهت حفاظت مدارات کنترل و فرمان تجهيزات و تاسيسات برقی مورد استفاده قرار می گيرد. جريان قطع اتصال کوتاه اين کليدها معمولأ چندان بالا نيست.حداکثر جریان مورد استفاده با کلید مینیاتوری 100A است و همینطور جریان قطع اتصال کوتاه این کلیدها بصورت نرم 10KA و حداکثر 25KA است.این کلیدها دارای دو نوع کاربرد صنعتیIEC60947 وکاربرد مسکونیIEC60898 هستند.   - کليدهای حافظ موتور((Motor Protection Circuit Breaker (MPCB) :  همانگونه که از اسم این کلیدها معلوم است این کلیدها برای حفاظت موتورها بسیار کاربرد دارند،این کلیدها معمولا" تا100A و 100KA ساخته میشوند و برای موتورهای تا 55KW مناسب هستند.این کلیدها حفاظت به دو نوع تقسیم میشوند. - کليدهای حافظ جان((Residual current Circuit Breaker(RCCB): یکی از عوامل اصلی در بروز خسارات مالی ، صدمات و تلفات جانی به ویژه در منازل مسکونی ، مراکز اداری ، تجاری و مجتمع های صنعتی عدم رعایت مسائل ایمنی در استفاده از انرژی برق میباشد . بمنظور حفاظت از جان افراد در مقابل خطر برق گرفتگی و جلوگیری از خطرات جریان نشتی از کلیدهای حفاظت از خطر برق گرفتگی ( محافظ جان ) استفاده می شود . این کلیدها که براساس حساسیت خود به دو نوع خانگی و صنعتی تقسیم می شوند ، علاوه بر حفاظت افراد در مقابل تماس مستقیم و یا غیر مستقیم برق ، با جلوگیری از نشتی جریان در حفاظت دستگاه ها و تجهیزات صنعتی نیز موثر می باشند . براین اساس در صورتی که حساسیت کلیدها تا 30 میلی آمپر باشد این کلید به عنوان حفاظت از جان و در صورتی که حساسیت آن بیشتر از 30 میلی آمپر باشد به عنوان حفاظت از تجهیزات صنعتی بکار می رود .  اساس کار کلیدهای حفاظت از خطر برق گرفتگی ، مقایسه جریان ورودی با جریان خروجی کلید می باشد به طوری که اگر جریان نشتی در مداری که کلید در آن واقع شده است بیشتر از حساسیت کلید باشد کلید عمل کرده و جریان ورودی و در نتیجه مدار را قطع می نماید .  از مزایای دیگر استفاده از کلیدهای حفاظت از خطر برق گرفتگی جلوگیری از بروز آتش سوزی در اثر وجود جریان نشتی می باشد . باتوجه به اینکه یم جریان 5/0 آمپری می توان باعث بروز آتش سوزی شود ، کلید حفاظت از خط برق گرفتگی با تشخیص جریان نشتی و قطع جریان ورودی ، مانع از بروز آتش سوزی می شود . همچنین از آنجا که در صورت وجود جریان نشتی در بدنه وسائل برقی و یا سیستم سیم کشی ساختمان ، این جریان به مرور زمان یاد می شود و احتمال سوختن وسایل برقی و سیستم سیم کشی ساختمان را به وجود می آورد لذا استفاده از کلیدهای حفاظت از خطر برق گرفتگی ، با توجه به کاهش میزان هدر رفتن انرژی الکتریکی و برق مصرفی . صرفه جوئی اقتصادی و حفظ ثروتهای ملی را نیز در بر خواهد داشت . - مشخصات کلیدهای حفاظت از خطر برق گرفتگی ( جریان نشتی ) : ·        دمای کاری کلیدها جهت قطع جریان نشتی متناوب   از 25- تا 40- درجه سیلسیوس و با قدرت اتصال کوتاه 6 تا 25 کیلو آمپر می باشد . ·        جهت حفاظت کـلـیـدهـا و مـدار مصرفی در مـقـابـل اتصال کوتاه و اضافه بار بایستی فیوز پشتیبان (Back-Up Fuse) با توجه به جریان نامی کلید و مشخصات ارائه شده در کاتالوگ نصب گردد . ·        کلیدها با جریان نامی 125-16 آمپر تولید می شوند . ·        کلیدها جهت استفاده مشترکین تکفاز ( خـانـگی ) بـه صورت دو پـل ( فـاز + نـول ) و مشترکین سه فـاز ( صنعتی ) به صورت چهار پل ، که می تواند همراه با نول و یا بدون نول ( در سیستم های سه سیمه ) بکار رود . ·        میزان جریان قطع خودکار کلیدها ( حساسیت ) از 10 میلی آمپر تا 5/1 آمپر ، و مدت زمان قطع حداکثر 200 میلی ثانیه است . ·        باتوجه به موقعیت نصب ، سیم های ورودی و خروجی می توانند از بالا و یا پائین به کلید متصل شوند که این امر در کارکرد کلید اثری نخواهد داشت . ·        درجه حفاظت کلیدها برای جلوگیری از ورود اجسام خارجی برابر با IP 40 می باشد. ·        کلید عملیات نصب و رفع نقص بایستی توسط فرد متخصص انجام شود . ·        ترمینال های ورودی و خروجی کلیدها باتوجه به آمپر کلید برای بالاترین قطر کابل یا سیم در نظر گرفته شده و از این نظر مشکلی وجود نخواهد داشت . ·         همراه با کلید امکان استفاده از کنتاکت کمکی نیز وجود دارد .     کلید مغناطیسی یا کنتاکتور:   کنتاکتورها کلیدهای الکترو مغناطیسی می باشند که مهمترین جزء مدارهای فرمان الکتریکی را تشکیل میدهد. کنتاکتورها برای کنترل بارهای مختلف الکتریکی اعم از الکتروموتورها، بانکهای خازنی، مدارات روشنایی، گرمکن های الکتریکی و سایر تجهیزات الکتریکی استفاده می شوند. موارد استفاده کنتاکتورها امروزه در ماشینهای صنعتی بسیار زیاد بوده و برای راه اندازی و کنترل اکثر ماشینها از کنتاکتور استفاده میشود . مزایای استفاده کنتاکتورها در ازای کلیدها را میتوان بشرح زیر بیان نمود: ۱.کنترل و فرمان از راه دور توسط کنتاکتور اقتصادی تر وایمنی تر است. ۲. از خطرات ناشی از راه افتادن دوباره ماشینهایی که در اثر قطع ناگهانی برق شبکه از کار افتاده است جلو گیری میکند . ۳. توسط کنتاکتور امکان قطع و وصل مصرف کننده از چندین محل عملی میباشد. ۴. امکان مدار فرمان اتوماتیک مقدور است . ۵. با طراحی مناسب میتوان سرعت قطع ووصل مدار رابالابرد . ۶. حفاظت دستگاه ها مناسب تر و مطمئن تر است .   ساختمان کنتاکتورها:   کنتاکتور تشکیل شده است از یک مغناطیس الکتریکی که یک قسمت آن متحرک بوده و توسط فنری از قسمت ثابت نگه داشته میشود و یک سری کنتاکت عایق شده را از یکدیگر به آن متصل می باشند و با آن حرکت میکنند. در قسمت ثابت این مغناطیس الکتریکی فیزیک یک سری کنتاکت دیگر نیز محکم شده است . هنگامی که از سیم پیچ مغناطیسی جریان معینی عبور میکند . کنتاکتهای متحرک توسط نیروی مغناطیسی به کنتاکتهای ثابت فشرده می شوند و در همان حال یک یا چند فنر فشرده شده ویا کشیده می شوند . اما زمانی که ولتاژ قطع شده و یا از حد معینی کمتر شود . نیروی فنرها باعث میشود که این کنتاکتها بطور اتوماتیک از هم جدا شوند. کنتاکتورهای استاندارد شده دارای سه کنتاکت اصلی برای مدار تغذیه مصرف کننده (اصلی) و چند کنتاکت فرعی برای مدار فرمان است .   قسمتهای مختلف کنتاکتور عبارتند از: ۱- حامل کنتاکتهای ثابت( باید دارای درجه عایقی مناسبی باشد ) ۲- ترمینال ۳- صفحه فلزی انتهایی برای نصب قسمتهای ثابت روی آن ۴- کنتاکتهای ثابت و متحرک ( این کنتاکتها باید در یک خط قرار گرفته و از پوشش اکسید نقره بمنظور بالا بردن ضریب اطمینان در مقابل کار زیاد در روی آنها استفاده شود ) ۵- بوبین کنتاکتور (در کنتاکتور این بوبین طوری طراحی شده است که در مقابل عوامل جوی و نیروهای مکانیکی مقاوم باشد ) ۶- ترمینالهای ورودی و خروجی ۷- سیستم هسته آهنی ثابت و متحرک ۸- قسمت کنترل جرقه ۹- حامل کنتاکتهای متحرک ( این قسمت باید دارای درجه عایقی مناسبی باشد )     مقادیر نامی کنتاکتور :   برای تغذیه ی موتور های الکتریکی وسایر مصرف کننده های الکتریکی در شبکه های 380 ولت نیاز به کلید دستی و غلطکی یا کنتاکتور ، که این کلید ها باید طوری انتخاب شود   که مشخصات مناسبی داشته باشد ، از قبیل جریان نامی جریان دائمی ، جریان اتصال کوتاه ، که کننتاکتهای آن بتواند تحمل آنها را داشته باشد .   جریانها :   1- جریان کار نامی(Ie ) :شرط استفاده از کنتاکتور را بیان می کند اگر از کنتاکتور به عنوان جریان دائمی استفاده نماییم . 2- جریان دائمی(Ith2) : در شرایط کارطبیعی به طور دائمی وبدون قطع شدگی در زمان نامحدود کار خودش را انجام دهد ، وهیچ تغییری در کنتاکتور ایجاد نشود . 3- جریان هفتگی (Ith1 ) :در شرایط کار طبیعی وبا اتصال هفته ای یک بار هیچ تغییری در خوصیات کنتاکتور ایجاد نشود . 4- جریان شیفتی(8 ساعتی ) (Ith )  :با اتصال یک شیفت 8 ساعت در شرایط طبیعی هیچ تغییری در خصوصیات آن ایجاد نشود . 5- جریان اتصال کوتاه (Is ) : در حالت اتصال کوتاه ماکزیمم جریانی که می تواند از تیغه های کنتاکتور به مدت یک ثانیه عبور دهد   ولتاژ ها :   1-  ولتاژ کار نامی (  Ue  )  :مربوط به عضو اتصال دهنده ی کنتاکتهای ، کنتاکتور می باشد . 2-  ولتاژ عایقی (  Ui  ) : مربوط به استحکام عایقی عضو های بین اتصال دهنده ی کنتاکتها است . 3-  ولتاژ تغذیه (   Uc  ) : ولتاژ بوبینها است و به ولتاژ کار نامی مربوط نیست .   شناخت مشخصات فنی کنتاکتور :   با توجه به نوع مصرف کننده و شرايط کار ،کنتاکتورها داراي قدرت و جريان عبوري مشخصي براي ولتاژهاي مختلف هستنند. بنابراين بايد به جدول و مشخصات کنتاکتور توجه کافي مبذول کرد و انخاب کنتاکتور را منطبق بر مشخصات مورد نياز قرار داد. براي اتصال مصرف کننده به شبکه بايد از کليد يا کنتاکتوري با مشخصات مناسب استفاده کرد که کنتاکتور هاي آن تحمل جريان راه اندازي و جريان دائمي را داشته باشند و همچنين در صورت اتصال کوتاه،جريان لحظه اي زيادي که از مدار عبور مي کند. و يا جرقه اي که هنگام اتصال مدار ايجاد مي شود ،صدمه اي به کليد نزند. بدين منظور و براي اين که بتوانيم پس از طراحي مدار ،کنتاکتور مناسب را براي اتصال مصرف کننده به شبکه انتخاب کنيم،بايد با مقادير نامي مربوط به کنتاکتور آشنا شويم.                                                   نمونه هایی از انواع کنتاکتورها     رله ها :   رله اصولا به دستگاهی گفته می شود که در اثر تغییر کمیت الکتریکی یا فیزیکی خاص تحریک شده و نهایتا موجب به حرکت درآمدن و یا به کار افتادن دستگاه های الکتریکی دیگر می شود (منظور قطع یا وصل الکتریکی است).اگر رله جهت حفاظت دستگاه های الکتریکی به کار برده شود,رله ی حفاظتی نامیده می شود.رله ها در گروه تقسیم بندی می شوند که عبارت است از:   1-رله های پرایمری (اولیه) 2-رله های زکوندری(ثانویه)   1- رله های پرایمری(اولیه) : به رله ای گفته می شود که سیم پیچ تحریک آن مستقیما در مدار قدرت قرار می گیرد. 2- رله های زکوندی(ثانویه) : به رله ای گفته می شود که سیم پیچ تحریک آن به صورت مستقیم در شبکه ی قرار نمی گیرد,بلکه به صورت با واسطه از طریق ترانسفورماتورهای جریان یا ولتاژ به مدار اصلی قدرت متصل می شود.       بیمتال و رله های کنترل بار :   بي متال دسته اي از ادوات حفاظتي است كه به منظور حفاظت موتور در برابر اضافه بار استفاده مي شود. بی متال از دو فلز غیر هم جنس با ضریب انبساط طولی متفاوت تشکیل شده است که در اثر افزایش حرارت تغییر شکل می دهد که این باعث قطع و یا وصل یک کلید می شود. یک بی متال مناسب مطابق استاندارد باید دارای شرایط زیر باشد: 1- در بار نامی مدار را قطع ننماید. 2- اگر جریان عبوری به اندازه ی پنج درصد بیشتر از جریان تنظیم شده روی بی متال باشد,باید بی متال در مدت زمان بیشتر از دو ساعت مدار را قطع کند. 3- اگر جریان عبوری به اندازه ی بیست درصد بیشتر از جریان تنظیم شده باشد در این حالت باید در کمتر از دو ساعت مدار را قطع کند. 4- اگر اضافه بار بیشتر از پنجاه درصد باشد,در این حالت بی متال باید در زمان کمتر از دو دقیقه مدار را قطع کند. 5- اگر جریان عبوری از بی متال شش برابر جریان تنظیم شده باشد,در این حالت کلید قطع کننده باید در زمان بین دو تا پنج ثانیه مدار را قطع کند. رله کنترل فاز توانمندیهای زیر را داراست: ·        تشخیص قطع یک یا دو فاز ·        تشخیص جابجایی فازها ·        قطع مدار در صورت متقارن نبودن ولتاژ سه فاز ·        اعلام کاهش ولتاژ ( با نشانگر >U ) ·        اعلام افزایش ولتاژ‌ ( با نشانگرU>) ·         قطع مدار در صورت وجود شوک های ناشی از قطع و وصل متوالی برق عملکرد رله : پس از وصل شدن سه فاز و نول به ترمینال های L1 و L2 و L3 و MP در صورت مناسب بودن ولتاژها و صحیح بودن توالی فازها نشانگر U روشن می شود در صورت صحیح نبودن توالی فازها ( روشن شدن نشانگر PH ) میتوان با عوض کردن جای دو فاز این مشکل را رفع کرد و بعد از طی شدن زمان تاخیر (حوالی 10 ثانیه) با روشن شدن چراغ RLY کنتاکت 15 رله از 16 قطع و به 18وصل می شود. در صورت بروز هر گونه اشکالی در شبکه نشانگر مربوط به آن اشکال روشن میشود ( برای مثال برای خطای دو فاز شدن و جابجایی فاز چراغ PH و برای افزایش یا کاهش ولتاژ چراغ های U روشن می شود ) و با خاموش شدن نشانگر RLY رله داخلی قطع می شود. ( اتصال 15 از 18 جدا شده و به 16 وصل میشود ) تنظیمات رله : بر روی اغلب کنترل فازها دو پیچ تنظیم وجود داردکه کاربرد آنها را شرح می دهیم: ۱- زمان عکس العمل : با این پیچ تنظیم می توان زمان تاخیر در قطع را تنظیم نمود که از آن برای پوشش دادن زمان استارت وجلوگیری از عمل رله در مواقع نامطلوب استفاده میشود ۲- حساسیت قطع فاز : با این پیچ تنظیم می توان نامتقارنی و ولتاژ برگشت را جهت قطع خروجی انتخاب کرد. ( در اکثر موارد حساسیت بین 15 تا 20 درصد مناسب است اما در موتور هایی که ولتاژ برگشت زیادی دارند می توان از حساسیت 5 درصد استفاده کرد و در صورتی که عدم تقارن ولتاژ موجود در شبکه مزاحم عمل عادی رله باشد می توان از حساسیت های 25 تا30 درصد استفاده کرد.)                 چند نمونه از رله های کنترل فاز   رله زماني يا تايمر   :   رله زماني كليدي است كه پس از دريافت فرمان بر اساس تنظيمي كه روي آن صورت گر فته  پس از مدت زماني عمل مي كند و كنتاكتهاي  داخلي بسته آن ،باز و كنتاكتهاي باز، بسته مي شوند.رله هاي زماني را تحت عنوان تايمر مي شناسند.                                     تابلو اصلاح ضریب قدرت (بانک خازنی) :   تابلوهای بانک خازنی در صنعت برق بسیار پرکاربرد هستند ، از طرفی اهمیت اصلاح ضریب توان (کسینوس فی) واز طرفی کاهش هزینه های مربوطه و مزایایی که استفاده از این تابلوها برای مصرف کنندگان در پی دارد آنها را وادار به استفاده از تابلوهای بانک خازنی در سیستمهای خود کرده اند. این تابلوها در دو نوع فشار ضعیف و فشار متوسط و جهت اصلاح ضریب قدرت کارخانجات و مراکز صنعتی و ... تهیه و تحویل می شوند.       نمونه ای از یک تابلو بانک خازنی                 نمونه هایی از انواع خازن       شینه کشی و سیم کشی :   شینه کشی تابلوها با شمش (شینه) مسی از جنس مس الکترولیت E-CU که دارای خصوصیات مشروحه ذیل میباشد انجام میگیرد.   الف- مقاطع شمش (BUS BAR) با توجه به استانداردهای ذکر شده بگونه ای انتخاب میگردد که جریان نامی و پیوسته آمپراژ کلید اصلی هر یک از تابلوها را برای ولتاژ نامی بخوبی از خود عبور دهد.   ب- انتخاب شمش ها بایستی بگونه ای باشد که علاوه بر تحمل اثرات حرارتی ناشی از جریان اتصال کوتاه در مدت زمان یک ثانیه بتواند اثرات ناشی از دو و نیم برابر جریان نامی را نیز تحمل نماید.   پ- شینها با پوشش پلاستیکی ترموفیت به رنگهای آبی؛ قرمز و زرد مشخص میگردند.   ت- کلیه تابلوها دارای سیستم ارت خواهند بود.   ث- سیستم اتصال زمین تابلو جدا از سیستم نول میباشند.   ج- مقطع سیمهای ارتباطی در مدار قدرت از 5/2 میلیمتر و در مدار کنترل از 5/1 میلیمتر کمتر نخواهد بود.   ح- در کلیه سیم های داخل تابلو از رنگ های مناسب استفاده می شود.   خ- سیستم حفاظت الکتریکی از نوع T.N.S مطابق IEE چاپ پانزدهم میباشد.   د- کلیه تابلوها دارای اتیکت که شماره و نام تابلو روی آن حک شده باشد، خواهند بود.   ذ- بمنظور دستیابی به کیفیت برتر و بعنوان یک ویژگی خاص جهت ارتباط کلیدهای مینیاتوری به جای استفاده از سیم از باس بارهای مینیاتوری (MINIATURE BRIDGE) با پوشش عایق مخصوص استفاده خواهد شد.     نحوه رنگ بندي شينهاي تابلوهاي برق :       1 ) براي شينه كشيهاي افـــقي واقع در سطح افـــــقي تابلو :      شينه سمت جلو تابلو به رنگ قرمز ، شينه وسط به رنگ زرد و شينه اي كه به طرف پشت تابلو قرار مي گيرد به رنگ آبي خواهد بود .       2 ) براي شينه كشيهاي افقي واقع در سطح عـمــودي تابلو :      شينه بالا به رنگ قـــرمز، شينه وسط به رنگ زرد و شينه پائين به رنــگ آبـــــــــــي خـــــواهد بــــــود.       3 ) براي شينه كشيهاي عمودي واقع در سطح عمودي تابلو (جهت نگاه از جلو تابلو ) :     شينه سمت چپ  به رنگ قرمز ،  شينه وسط  به رنگ زرد و شينه سمت راست به رنگ آبي خواهد بـود .       4 ) براي شينه كشيهاي عمودي واقع در سطح عمودي تابلو (جهت نگاه از جنب تابلو ) :      شينه سمت جلو تابلو  به رنگ قرمز ، شينه  وسط  به زرد و شينه اي كه به طرف پشت تابلو قرار مي گيرد به رنگ آبي خـواهد بــود .   در ادامه تصاویری از چند نمونه شینه کشی تابلو های گوناگون نشان داده شده است.                                                                                  
+ نوشته شده در  جمعه بیستم اردیبهشت 1392ساعت 14:24  توسط عبدالله زاده  |